Od 2 sierpnia 2026 zacznie być stosowana kolejna istotna część unijnego AI Act. Dla wielu firm najbardziej widoczną zmianą będą obowiązki przejrzystości dotyczące chatbotów, niektórych treści generowanych przez AI, deepfake’ów oraz wybranych systemów rozpoznających emocje lub wykorzystujących kategoryzację biometryczną.
Nie oznacza to, że każda wiadomość przygotowana z pomocą AI musi otrzymać duży napis „wygenerowane przez sztuczną inteligencję”. Firma powinna jednak wiedzieć, gdzie używa AI, w jakiej roli występuje i czy konkretny proces podlega obowiązkowi poinformowania użytkownika albo oznaczenia wyniku.
Najważniejszym krokiem nie jest zatem dodanie etykiety do wszystkich materiałów. Jest nim przygotowanie rejestru zastosowań AI i przypisanie odpowiedzialności za każdy proces.
Co zmienia się 2 sierpnia 2026
AI Act obowiązuje etapami. Rozporządzenie weszło w życie 1 sierpnia 2024 roku. Zakazane praktyki i obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI zaczęły być stosowane 2 lutego 2025 roku. Obowiązki dotyczące dostawców modeli ogólnego przeznaczenia zaczęły być stosowane 2 sierpnia 2025 roku.
Od 2 sierpnia 2026 stosowane będą między innymi obowiązki przejrzystości z art. 50. Jednocześnie po zmianach harmonogramu część wymagań dla systemów wysokiego ryzyka ma późniejsze terminy. Nie należy więc traktować 2 sierpnia 2026 jako jednej daty dla wszystkich obowiązków w każdym projekcie AI.
Dla typowej firmy korzystającej z gotowych modeli lub narzędzi szczególnie ważne mogą być:
- poinformowanie użytkownika, że rozmawia z systemem AI,
- techniczne oznaczanie określonych wyników generowanych przez AI po stronie dostawcy systemu,
- ujawnienie, że określony materiał jest deepfake’em,
- oznaczenie niektórych tekstów generowanych lub modyfikowanych przez AI, gdy są publikowane w celu informowania społeczeństwa o sprawach interesu publicznego,
- informowanie osób narażonych na działanie systemów rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej.
Zakres obowiązku zależy od roli organizacji, rodzaju systemu i sposobu użycia wyniku. Dlatego nie należy stosować jednej etykiety do wszystkich procesów bez wcześniejszej analizy.
Kogo dotyczą obowiązki
W projekcie AI warto odróżnić co najmniej dwie role.
Czy każdą treść wygenerowaną przez AI trzeba oznaczyć
Nie.
To jedno z najczęstszych nieporozumień dotyczących AI Act. Rozporządzenie nie wprowadza prostego obowiązku dodawania etykiety do każdego maila, szkicu, obrazu, raportu lub wpisu przygotowanego przy pomocy AI. Znaczenie ma konkretny przypadek.
Matryca zastosowań AI
Matryca nie zastępuje analizy prawnej. Pomaga wskazać procesy, które trzeba ocenić w pierwszej kolejności.
Od czego zacząć przygotowanie firmy
1. Zbuduj rejestr zastosowań AI
Nie zaczynaj od pytania, jakie dokumenty trzeba przygotować. Najpierw ustal, gdzie AI faktycznie działa.
Minimalny rejestr powinien zawierać:
- nazwę systemu, właściciela biznesowego i dostawcę,
- cel zastosowania i grupę użytkowników,
- dane wejściowe oraz rodzaj generowanego wyniku,
- sposób publikacji lub wykorzystania wyniku,
- udział człowieka i możliwość eskalacji,
- datę ostatniej oceny i status obowiązków przejrzystości.
Lista licencji zakupionych przez IT nie wystarczy. Część zastosowań może powstać oddolnie w marketingu, sprzedaży lub operacjach.
2. Opisz rzeczywisty proces
Dwa zespoły mogą używać tego samego narzędzia w zupełnie inny sposób. Jeden tworzy szkice zawsze zatwierdzane przez człowieka, drugi publikuje odpowiedzi automatycznie, a trzeci wykorzystuje system do rozmów z klientami. Nazwa narzędzia jest ta sama, ale ryzyko i obowiązki są inne.
3. Ustal moment poinformowania użytkownika
Informacja powinna pojawić się najpóźniej wtedy, gdy użytkownik rozpoczyna interakcję albo po raz pierwszy otrzymuje materiał podlegający oznaczeniu. Powinna być jasna, odróżnialna i dostępna.
Nie należy polegać wyłącznie na długim regulaminie, polityce prywatności, ukrytej stronie pomocy, technicznej nazwie bota ani ogólnym stwierdzeniu, że firma korzysta z nowoczesnych technologii.
4. Zaprojektuj eskalację do człowieka
Samo oznaczenie systemu nie rozwiązuje ryzyka operacyjnego. Chatbot powinien wiedzieć, kiedy może odpowiedzieć, kiedy ma poprosić o dane, kiedy przekazać sprawę konsultantowi i kiedy nie powinien kontynuować rozmowy.
Typowe powody eskalacji to reklamacja, decyzja finansowa, pytanie prawne, dane wrażliwe, brak wystarczających źródeł, konflikt między dokumentami, niska pewność odpowiedzi lub prośba użytkownika o rozmowę z człowiekiem.
5. Zachowuj dowody działania procesu
Firma powinna móc pokazać nie tylko treść komunikatu, ale również sposób zarządzania procesem.
- rejestr systemów i właścicieli,
- zatwierdzony tekst informacji dla użytkownika,
- historię zmian i testy widoczności komunikatu,
- matrycę eskalacji i listę źródeł wiedzy,
- wyniki kontroli jakości, incydenty i działania naprawcze,
- potwierdzenie szkolenia właścicieli procesu.
Kto powinien odpowiadać za zgodność
AI Act nie powinien być projektem prowadzonym wyłącznie przez dział prawny.
Praktyczna checklista przed 2 sierpnia 2026
- Zbierz wszystkie wdrożenia AI, także narzędzia uruchomione oddolnie przez zespoły.
- Przypisz właściciela biznesowego i technicznego do każdego procesu.
- Ustal rolę organizacji: dostawca, podmiot stosujący lub inny uczestnik łańcucha.
- Sprawdź, czy system komunikuje się bezpośrednio z osobami.
- Ustal, czy wynik może stanowić deepfake lub tekst informujący o sprawie interesu publicznego.
- Zweryfikuj techniczne mechanizmy oznaczania i detekcji oferowane przez dostawcę.
- Przygotuj komunikaty, ich lokalizację, moment wyświetlenia i wersje językowe.
- Udokumentuj kontrolę redakcyjną i odpowiedzialność człowieka tam, gdzie ma zastosowanie wyjątek.
- Zaprojektuj eskalację, obsługę skarg, monitoring jakości i reagowanie na incydenty.
- Przeprowadź test przedprodukcyjny i zachowaj dowody jego wyniku.
Najczęstsze błędy
- oznaczenie wszystkiego jednym komunikatem bez analizy przypadku,
- traktowanie listy licencji jako kompletnego rejestru zastosowań AI,
- ukrycie informacji wyłącznie w polityce prywatności,
- brak rozróżnienia między obowiązkami dostawcy i podmiotu stosującego,
- założenie, że techniczny znacznik w pliku zawsze wystarczy odbiorcy,
- powoływanie się na „kontrolę człowieka” bez opisanej procedury i odpowiedzialności redakcyjnej,
- wdrożenie systemu rozpoznawania emocji bez wcześniejszego sprawdzenia, czy samo zastosowanie jest dopuszczalne,
- brak dowodów, że komunikat był widoczny i działał w produkcyjnym interfejsie.
Podsumowanie
Obowiązki przejrzystości nie sprowadzają się do dodania etykiety „AI” do każdego materiału. Firma musi najpierw wiedzieć, gdzie działa system, jaką pełni funkcję, kto odpowiada za wynik i w którym momencie człowiek styka się z AI lub z wygenerowaną treścią.
Najbardziej praktyczny plan to: rejestr zastosowań, analiza roli i procesu, właściwa informacja dla użytkownika, kontrola człowieka, eskalacja oraz dowody. Takie podejście pomaga przygotować się nie tylko do art. 50, ale również do szerszego zarządzania AI w organizacji.
FAQ: AI Act i obowiązki przejrzystości
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689, w szczególności art. 50
- Komisja Europejska: AI Act i harmonogram stosowania
- Komisja Europejska: Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadkach wysokiego ryzyka, biometrii, rozpoznawania emocji, zatrudnienia lub publikacji dotyczących spraw interesu publicznego należy przeprowadzić analizę konkretnego zastosowania.
Przełóż temat na konkretny pilot: Wdrożenia i integracje AI
Zacznij od jednego procesu, danych wejściowych i miernika efektu. Zakres pilota powinien być wystarczająco mały, aby szybko zweryfikować jakość i ryzyko.
Powiązane materiały
Polska tworzy KRiBSI. Nowy nadzorca AI dla firmRada Ministrów przyjęła projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Powstanie KRiBSI — Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Intelige…
AI governance w praktyce: AI Act i wynik biznesowySkuteczne wdrożenie AI to dziś połączenie compliance, procesu i KPI biznesowych. Zobacz praktyczny plan, checklistę i najczęstsze błędy, które bl…
AI po marcu 2026: koszty, partnerstwa i governanceCo zmieniło się po marcu 2026 w praktyce wdrożeń AI: presja kosztowa, nowe partnerstwa i twardy governance, który musi działać co tydzień.